اصطلاح ما شامل معدودهاى فابريكى كه مقدّر به عدّ است مىباشد و آنچه در روايات آمده است از قبيل امورى است كه به مشاهده معامله مىشود و همين معنى در كلمات فقهاى سابقين نيز مراد بوده است چنان كه از عبارت شرايع درباب بيع سلف فهميده مىشود . در ذكر شرايط سلف چنين مىگويد : عبارت محقق درباره معدود : الشرط الرابع تقدير السلم بالكيل و الوزن العامّين . . . و هل يجوز الاسلاف فىالمعدود عدداً ؟ الوجه لا ( 1 ) . واضح است كه مراد از معدود در اينجا مالاتقدير فيه است . تحريم نسيئه در معدود ( ر . ك : ص 353 و 421 ) : 15 . در شرايع در فصل ربا ( كتاب التجاره ، فصل 6 ) مىگويد : الثانى اعتبار الكيل و الوزن فلا ربا الَّا فى مكيل او موزون . . . فلو باع ما لا كيل فيه و لا وزن متفاضلًا جاز و لو كان معدوداً كالثوب و الثوبين و الثياب و البيضة و البيضتين و البيض نقداً و فى النسيئة تردّد و المنع احوط . از اين عبارت دو مطلب فهميده مىشود : الف . اينكه مراد از معدود ما لا يقدَّر الَّا بالمشاهدة است ، چنان كه از مثالها دانسته مىشود . ب . منع نسيئه در معدود متفاضلًا ، راه ربا را سد مىكند . 16 . آنچه از طرق حيل ربا در روايات آمده است سه طريق است ( 2 ) :

--> ( 1 ) . اقول [ مقرّر ] : قال فى المسالك فى شرح قوله « الوجه لا » : وجه الوجه عدم انضباط المعدود فلايحصل العلم بقدره بدون الوزن و هذا يتمّ فى بعض المعدودات كالرمّان . اما النوع الخاص من البيض و الجوز فالاجود جوازه بالعدد و الوزن . ( 2 ) . بهتر اين است كه راه سوم را تعدد بيع ذكر كنيم . تعدد بيع به دو شكل است : گاهى به شكل عينه است ، استفاده از اغنيا براى اداى دين است و گاهى به صورت قرض ابتدايى و تعدد معامله نقد و نسيه است .